اين اتحاد ، در جايى متصور است كه شىء در ابتداى وجود ، ذات بالفعل متحصل نداشته باشد و ذات و وجدان ذاتى را فاقد باشد ، ولى در نهاد وى قوهء يافتن ذات ، متقرر باشد و ذات غير متحصل را به ذات متحصل و حقيقت مفقود خود را در تكاملات ذاتى به وسيله سرمايهء موهوبى كه همان استعداد وجدان ذات باشد ، از ناحيه جنبش و تحرك جبلّى ، بيابد . قوه و ميل طبيعى جهت يافتن و به دست آوردن [ 1 ] حقيقت مفقود ، و استعداد

--> ( 1 ) اين ابيات گويا از مرحوم حكيم دانا و عارف متأله آقا ميرزا على محمد اصفهانى است ، مرحوم آقا ميرزا على محمد از مردم كروند اصفهان بود كه با برادر خود مرحوم ميرزا صفا براى تحصيل به تهران آمدند و در مدرسه مرحوم حاج ابو الحسن معمار واقع در بازارچه نواب ساكن شدند . هر دو برادر به واسطهء استعداد ذاتى به مقام علمى رسيدند و هر دو از تلاميذ معروف حوزه درس آقا محمد رضا قمشه‌اى و آقا على حكيم و از فضلاى نامدار عصر خود بودند . آقا ميرزا على محمد شعر خوب مىگفت و « حكيم » تخلّص مىكرد . ايشان به نجف اشرف مسافرت نمود و در آنجا به تدريس كتب عاليهء حكمت ، مثل اسفار و شفا و در عرفان ، كتاب شرح فصوص اشتغال جست ، او را تكفير كردند ناچار به تهران مراجعت كرد و مطلقا براى طلاب و ارباب عمامه درس نگفت با اين كه مدرس كم‌نظيرى بود و در مدرسه سياسى ، شرايع درس مىداد و در سال 1304 شمسى در مدرسه صدر كه محل سكونت او بود در همان حجره‌اى كه استاد او مرحوم آقا محمد رضا تدريس مىكرد ، چشم از جهان فرو بست . آقا ميرزا صفا معروف به حكيم كه به مشهد مقدس مشرّف و مجاور شد يكى از بهترين شاگردان حوزه درس آقا